بدافزار چیست؟ بدافزار یا Malware نرم‌افزار یا کدی با هدف مخرب است؛ برای مثال می‌تواند داده بدزدد، دسترسی غیرمجاز ایجاد کند یا کار سامانه را مختل کند. ویروس یکی از انواع آن است، نه نام دقیق همهٔ تهدیدها. فیشینگ نیز روشی برای فریب است و الزاماً به نصب بدافزار نیاز ندارد.
تفاوت ویروس و سایر بدافزارها چیست؟
ویروس با آلوده‌کردن فایل یا برنامهٔ میزبان تکثیر می‌شود؛ کرم می‌تواند مستقل از چنین میزبان برنامه‌ای منتشر شود. تروجان خود را در قالبی ظاهراً مفید عرضه می‌کند. این دسته‌بندی‌ها دربارهٔ رفتارند و یک نمونهٔ مخرب ممکن است چند قابلیت داشته باشد.
باج‌افزار دسترسی به داده یا سامانه را محدود می‌کند و ممکن است با سرقت اطلاعات همراه باشد. جاسوس‌افزار فعالیت یا اطلاعات را جمع‌آوری می‌کند. درِ پشتی امکان ورود غیرمجاز ایجاد می‌کند، در حالی که بات معمولاً به دستگاهی با قابلیت دریافت فرمان اشاره دارد؛ این دو اصطلاح مترادف کامل نیستند.
اثر بدافزار بر سایت و هاست
در یک سایت، کد مخرب ممکن است فایل اضافه کند، فرم را تغییر دهد، بازدیدکننده را منتقل کند یا منابع سرور را مصرف کند. آلودگی همیشه در فایل قابل مشاهده نیست؛ محتوا، تنظیمات یا کد تزریق‌شده در پایگاه داده هم باید بررسی شود.
برای مثال، اگر دکمهٔ دانلود مقاله به نشانی ناشناسی می‌رود، ابتدا لینک ذخیره‌شده، اسکریپت صفحه و ریدایرکت را بررسی کنید. سالم‌بودن یک فایل PHP، سالم‌بودن تمام مسیر تحویل صفحه را ثابت نمی‌کند.
مسیرهای آلودگی
فایل نصب دست‌کاری‌شده، پیوست مخرب، آسیب‌پذیری اصلاح‌نشده و دسترسی سرقت‌شده می‌توانند در رخداد نقش داشته باشند. صرف اتصال به Wi-Fi عمومی به معنی نصب خودکار بدافزار نیست. همچنین هر کوکی تبلیغاتی یا نمایش تبلیغ، بدافزار محسوب نمی‌شود؛ رفتار و مجوز واقعی باید ارزیابی شود.
مرجع مایکروسافت دربارهٔ بدافزار تفاوت هدف‌ها و روش‌های آلودگی را توضیح می‌دهد. برچسب «ویروس» برای هر خرابی سایت، تشخیص را دقیق‌تر نمی‌کند؛ خطای به‌روزرسانی یا کمبود فضا را هم در بررسی لحاظ کنید.
تشخیص بدافزار چیست و چه محدودیتی دارد؟
افزایش مصرف، فایل تازه، تبلیغ ناخواسته یا افت عملکرد می‌تواند سرنخ باشد. هیچ‌کدام به‌تنهایی نتیجهٔ قطعی نیست. اسکن بیرونی فقط بخشی از آنچه بازدیدکننده می‌بیند را ارزیابی می‌کند؛ اسکن داخلی نیز ممکن است خطای مثبت یا منفی داشته باشد.
در رایانهٔ ویندوزی، بخش Virus & threat protection در Windows Security وضعیت تهدید و گزینه‌های اسکن را نشان می‌دهد. نوع اسکن و به‌روزبودن اطلاعات امنیتی را بررسی کنید. راهنمای رسمی Windows Security مرجع این بخش است؛ نتیجهٔ اسکن رایانهٔ شما جای اسکن هاست لینوکسی را نمی‌گیرد.
پس از مشاهدهٔ مورد مشکوک
- زمان، مسیر فایل یا صفحه و پیام ابزار تشخیص را ثبت کنید.
- با میزبان محدودهٔ درگیر و راه محدودکردن آسیب را مشخص کنید.
- فایل مشکوک را برای آزمایش در محیط کاری اجرا نکنید.
- تغییرات را با نسخهٔ معتبر و فعالیت مجاز تیم تطبیق دهید.
- پس از پاک‌سازی، راه نفوذ و دسترسی‌های درگیر را هم اصلاح کنید.
حذف یک هشدار یا تعویض یک فایل، پایان رسیدگی نیست. برای پیشگیری، نرم‌افزار پشتیبانی‌شده، دسترسی محدود، منابع نصب معتبر و نسخهٔ بازیابی سالم لازم است. اگر آلودگی برمی‌گردد، به جای تکرار حذف ظاهری، علت باقی‌ماندن دسترسی یا اجرای کد را پیدا کنید.
مطالعهٔ مرتبط
بازبینی فنی: ۱۳ آبان ۱۴۰۵. تاریخ انتشار اولیه و نشانی قبلی حفظ شده‌اند.
